دانلود تحقیق علمی ایرانداک - مقاله های ارشد

جمعه 17 شهریور 1396 ساعت 08:52
36 38 39 41 42 43 0026 27 29 30 31 32 34 35 36 38 39 41 42 43 7874031115000500443532766000عنوان صفحه نمودار 1- اثر شرایط کشت بر تراکم علف هرز ……………………………………………………………….. نمودار 2- اثر روشهای کشت بر تراکم علف هرز …………………………………………………………….. نمودار 3- اثر شرایط کشت بر تعداد بوته سبز شده در متر مربع …

  

موضوع ریسرچ - تحقیق علمی

متن کامل پایان نامه را در سایت منبع fuka.ir می توانید ببینید43
003
7
13
28
30
33
35
37
39
41
43
1778030988000500443532004000عنوان صفحه
شکل 1- سمبل سازمان خوار و بار جهانی و توسعۀ سازمان ملل …………………………………………..
جدول 1- سطح زیر کشت گندم کشور طی سالهای 1380-1361 …………………………………………
جدول 2- مقایسۀ راندمان آبی روشهای متداول کشت ……………………………………………………….
جدول 3- تجزیۀ واریانس تأثیر روشهای کاشت در علف هرز ……………………………………………
جدول 4- اثر متقابل شرایط و روشهای کشت بر تعداد بوتۀ سبز شده …………………………………
جدول 5- اثر متقابل شرایط و روشهای کشت بر تعداد سنبله در متر مربع ……………………………
جدول 6- اثر متقابل شرایط و روشهای کشت بر تعداد دانه در سنبله ………………………………….
جدول 9- اثر متقابل شرایط و روشهای کشت بر وزن هزار دانه …………………………………………
جدول 8- اثر متقابل شرایط و روشهای کشت بر عملکرد دانۀ گندم ……………………………………
جدول 9- تجزیۀ واریانس شاخص برداشت …………………………………………………………………….
جدول 10- اثر متقابل شرایط و روشهای کشت بر راندمان آبیاری ………………………………………
چکیده
افزایش راندمان تولید گندم در واحد سطح، با کاربرد تکنیک های خاک ورزی و کاشت مورد توجه خاص کشاورزان قرار گرفته است. کاشت جوی و پشته ای یکی از روشهای نوین در تولید گندم است که باعث افزایش در عملکرد زراعی و بازدۀ آبی می شود. به منظور بررسی تأثیر شرایط و روشهای مختلف کشت بر عملکرد گندم رقم فلات و راندمان آبی در منطقۀ مشهد، در سال زراعی 85-1384 در مزرعۀ تحقیقاتی سازمان تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی شهرستان مشهد آزمایشی اجرا شد. تیمارها شامل چهار روش کشت در دو سطح خشکه کاری و هیرم کاری بودند. روشهای کشت شامل سه خط کشت جوی و پشته ای با فاصلۀ 60 سانتیمتر، چهار خط کشت جوی و پشته ای با فاصلۀ 75 سانتیمتر، کشت مسطح و کشت به طریق سانتریفوژ (شاهد) بودند. میزان بذر 250 کیلوگرم در هکتار و فاصلۀ خطوط کشت در تیمارهای کشت با بذرکار، 15 سانتیمتر تنظیم گردید. شرایط کشت (هیرم کاری و خشکه کاری) به عنوان فاکتور اصلی (کرت اصلی) و روشهای کشت به عنوان فاکتور فرعی (کرت فرعی) در طرح کرتهای خرد شده در قالب طرح پایۀ بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار، اجرا شد. نتایج حاصله نشان دادند که هیرم کاری نسبت به خشکه کاری، تأثیر معنی داری بر عملکرد و اجزاء عملکرد و نیز بر بازدۀ آبی گذاشته است (0/05). شرایط هیرم کاری نسبت به خشکه کاری 3/9% افزایش در عملکرد داشته است اما در شاخص برداشت تفاوت معنی داری نداشتند. اجزاء عملکرد نیز در روش هیرم کاری در رتبۀ بالاتری قرار گرفتند و اختلاف بین آنها معنی دار بود. هیرم کاری در کنترل علف هرز نیز اثر معنی داری نسبت به خشکه کاری داشت و علفهای هرز هیرم کاری 23% کمتر از علفهای هرز خشکه کاری بود. تفاوت بازدۀ آبی در شرایط هیرم کاری و خشکه کاری معنی دار بود، بطوریکه هیرم کاری در حدود 10% راندمان آبی بالاتری نسبت به خشکه کاری داشت. در بین روشهای کشت، جوی و پشته های 60 سانتیمتری در عملکرد و اجزاء عملکرد و راندمان آبی، در رتبۀ بالاتری قرار گرفت. افزایش عملکرد در روش کشت سه خط در جوی و پشته های 60 سانتیمتری نسبت به کشت چهار خط در جوی و پشته های 75 سانتیمتری، کشت مسطح و کشت سانتریفوژ به ترتیب 3%، 7% و 21% بود. شاخص برداشت نیز در این روش با روشهای کشت چهار خط روی پشته های 75 سانتیمتری، کشت مسطح و کشت سانتریفوژ به ترتیب 8%، 16% و 8/23% تفاوت داشت (0/05). هرچند این تیمار با تیمار کشت چهار خط روی پشته های 75 سانتیمتری در بازدۀ آبی تفاوت معنی داری نداشت اما با سایر تیمارها تفاوت معنی داری نشان داد و در رتبۀ اول قرار گرفت. تفاوت بازدۀ آبی این تیمار با کشت چهار خط روی پشته های 75 سانتیمتری، کشت مسطح و کشت سانتریفوژ به ترتیب 2%، 10% و 28% بود. با توجه به نتایج بدست آمده روش هیرم کاری و سه خط کشت با جوی و پشته های 60 سانتیمتری، مناسب ترین تیمار در افزایش عملکرد زراعی، کنترل علف هرز و بازدۀ آبی شناخته شده و معرفی می گردد.
کلمات کلیدی: خشکه کاری، هیرم کاری، کشت روی پشته، بازدۀ آبی
مقدمه
گندم یکی از محصولات استراتژیک است که از نظر ارزش غذایی اهمیت زیادی دارد و یکی از پرمصرف ترین گیاهان زراعی جهان محسوب می شود (15). گندم در مناطق وسیعی از جهان در محدودۀ عرض جغرافیایی 67 درجۀ شمالی در نروژ، فنلاند و روسیه تا 45 درجۀ عرض جغرافیایی جنوبی در آرژانتین کشت می شود و این قدرت تطابق، موجب گسترش سطح زیر کشت و فراگیر شدن آن در جهان شده است (20). در سطح کرۀ زمین از کل گونه های گیاهی موجود، 80 هزار گونۀ آن خاصیت خوراکی دارند و در حال حاضر تنها 200 گونۀ آن به مصرف تهیۀ غذا می رسند و امروزه 15 گونۀ آن، بیش از 90% غذای مردم جهان را تأمین می کنند و تنها 3 گونۀ آن (برنج، ذرت، گندم) حدود این مقدار را به خود اختصاص داده اند (4). گندم به دلیل اینکه ریشه های افشان دارد و در سطح خاک پراکنده است، به خوبی خاک را نگهداری می کند و مانع فرسایش خاک می شود. گندم حاوی آب، پروتئین، مواد قندی، سلولز، سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم، اسید فسفریک و ویتامین است (7). اهمیت گسترش جهانی گندم باعث شده است که سنبلۀ گندم را به عنوان سمبل غذا در جهان بشناسند. به عنوان مثال سمبل سازمان خواروبار جهانی یک سنبلۀ ریشکدار گندم با شعار «بگذارید نان وجود داشته باشد» است. برنامۀ توسعۀ سازمان ملل جهان را در احاطۀ دو سنبلۀ گندم نشان می دهد (شکل 1) (17).

شکل 1- سمبل سازمان خواروبار جهانی و توسعۀ سازمان ملل (مجنون حسینی، 1381)
3048005334000
3810000160020فصل اول
00فصل اول

1524000101600وضعیت گندم در جهان و ایران
--------------------------------------------------- نکته مهم : هنگام انتقال متون از فایل ورد به داخل سایت بعضی از فرمول ها و اشکال (تصاویر) درج نمی شود یا به هم ریخته می شود یا به صورت کد نمایش داده می شود ولی در سایت می توانید فایل اصلی را با فرمت ورد به صورت کاملا خوانا خریداری کنید: سایت مرجع پایان نامه ها (خرید و دانلود با امکان دانلود رایگان نمونه ها) : elmyar.net --------------------------------------------------- 00وضعیت گندم در جهان و ایران

وضعیت گندم در جهان
وضعیت گندم در ایران
3-1- فرضیه ها
فصل اول: وضعیت گندم در جهان و ایران
1-1- وضعیت گندم در جهان
بطور متوسط سالیانۀ 15% تا 16% زمینهای زیر کشت جهان به گندم اختصاص می یابد. پیش بینی شده است که تقاضا برای گندم در جهان در سال 2020 میلادی به مقدار 40% بیش از سطح فعلی (522 میلیون تن) می باشد و این درحالی است که منابع موجود برای تولید گندم با محدودیت مواجه است (97). در دهۀ 1990 نرخ رشد مصرف غله در جهان کندتر شد و این موضوع، نه بخاطر محدودیت ظرفیتهای تولید، بلکه بخاطر کاهش رشد تقاضا بود و چون کاهش رشد تقاضا عمدتاً در اثر عوامل استثنایی و گذرا است، طولی نمی کشد که میزان تقاضا روند سابق را پیدا خواهد کرد و کشورهای در حال توسعه به واردات گندم وابسته تر خواهند شد (9). سطح زیر کشت گندم در جهان طی سالهای 2000-1988 بین 217 تا 231 میلیون هکتار متغیر بوده و بطور متوسط سالیانه 15% تا 16% زمینهای زراعی جهان به کشت این محصول اختصاص یافته است. میزان تولید نیز بین 500 تا 610 میلیون تن در نوسان بوده است (14). نرخ رشد تقاضای سالانۀ غله از 5/2% در دهۀ 1970 و 9/1% در دهۀ 1980 به 1% در دهۀ 1990 رسید. مصرف گندم در سالهای 1999-1997 حدود 31% کل مصرف غله را در جهان تشکیل می داد.
در کشورهای صنعتی روند مصرف گندم برای خوراک دام، رو به رشد است و در حال حاضر در اتحادیۀ اروپا به 45% کل مصرف این محصول می رسد. در کشورهای در حال توسعه، گندم عمدتاً مصرف انسانی دارد و این کشورها روز به روز میزان بیشتری از نیازهای خود را از طریق واردات تأمین می کنند. برخی از کشورهای واردکنندۀ گندم، خود تولید کنندۀ عمدۀ این محصول نیز به شمار می آیند (مانند مصر، برزیل و مکزیک). وابستگی کشورهای در حال توسعه (به استثناء آرژانتین و اوروگوئه) به واردات بیشتر خواهد شد و واردات خالص این محصول از 72 میلیون تن در سال در سالهای 99-1997 به 160 میلیون تن در سال، در سال 2060 خواهد رسید (9). کشورهای ایالات متحدۀ آمریکا، چین، هندوستان، فرانسه، کانادا، ترکیه، ایتالیا، آلمان و استرالیا به ترتیب مهمترین تولید کنندگان گندم به شمار می آیند. در کشورهای کانادا، ایالات متحدۀ آمریکا، استرالیا و فرانسه تولید گندم بیش از مصرف داخلی آنهاست و به همین دلیل، قسمت عمدۀ گندم تولیدی آنها به خارج صادر می شود. علیرغم پیشرفتهای مؤثری که طی سالهای گذشته در میزان عملکردهای محصولات غذایی از جمله گندم بوجود آمده، نمی توان دربارۀ ذخیرۀ مواد غذایی، بخصوص در مورد کشورهای در حال توسعه خوش بین بود (49).
مناطقی که گندم تحت شرایط معتدل با بارندگی کم کشت می شود شامل شمال آفریقا، غرب آسیا، قسمتهایی از پاکستان و افغانستان، شمال هندوستان، قسمتهای شمالی چین و بعضی مناطق در آمریکای لاتین (اراضی مرتفع مکزیک مرکزی) می باشد. مناطقی که گندم تحت شرایط درجۀ حرارت بالا (با آبیاری یا بدون آبیاری) کشت می شود شامل سودان، نیجریه، کشورهای شرقی آفریقا مثل اوگاندا و تانزانیا، قسمتهایی از بنگلادش و هندوستان، مناطق وسیعی از برزیل، پاراگوئه و جنوب شرقی بولیوی می باشد (76). عملکرد جهانی گندم طی دوره زمانی 1988 تا 2000 همواره رو به افزایش بوده است و از 2297 کیلوگرم در هکتار به 2710 کیلوگرم در هکتار افزایش یافته است (14). متوسط عملکرد گندم در سیستمهای آبی تقریباً دو برابر سیستمهای دیم است (76). سازمان خواروبار جهانی، تولید جهانی گندم را در سال 2005 مورد بررسی قرار داده است. نتایج این مطالعه در ضمیمه آورده شده است (9).
2-1- وضعیت گندم در ایران
گندم به عنوان مهمترین محصول زراعی کشور، بطور متوسط 2/6 میلیون هکتار از اراضی زراعی کشور را به خود اختصاص داده است. سهم گندم آبی از این مقدار 2/2 میلیون هکتار (35%) و گندم دیم 4 میلیون هکتار (65%) می باشد (3 و 13). میزان سطح زیر کشت گندم آبی طی سالهای 80-1361 بین 18/2 تا 35/2 میلیون هکتار متغییر بوده است (جدول 1). بطور متوسط حدود 2/2 میلیون هکتار در سال (حدود 40% سطح زیر کشت کلیۀ محصولات زراعی در سال) گندم آبی کشت می شود. متوسط سطح زیر کشت گندم دیم، تقریباً ثابت و حدود 1/4 میلیون هکتار بوده است (14).
استان خراسان با 85/10 درصد کل اراضی کشور، بیشترین سطح را به خود اختصاص داده است. پس از آن استانهای فارس، آذربایجان شرقی، کردستان، خوزستان، همدان و کرمانشاه به ترتیب با 32/9، 72/6، 66/6، 59/6، 29/6 و 08/6 درصد کل اراضی گندم کشور، مقامهای دوم تا هفتم را دارا می باشند، یعنی بیش از نیمی از اراضی گندم خیز (51/51%) در این هفت استان قرار دارد. کمترین سطح نیز با حدود 13 هزار هکتار (2/0% اراضی گندم) متعلق به استان هرمزگان می باشد.
میزان تولید گندم کشور حدود 44/13 میلیون تن برآورد شده است که 77/64% آن از کشت آبی و بقیه (23/35%) از کشت دیم بدست می آید. استان فارس علیرغم رتبۀ دوم از نظر سطح با 79/13% از کل تولید گندم کشور در جایگاه نخست قرار گرفته است و استانهای خراسان، گلستان، خوزستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی به ترتیب با 23/11، 44/8، 06/8، 95/5 و 21/5 درصد از تولید گندم کشور در مقامهای دوم تا ششم قرار دارند. در حدود 68/52% از گندم کشور در شش استان مذکور تولید شده است و سهم سایر استانها 32/47 درصد بیشتر نبوده است. استان گیلان با میزان 12/0% در تولید گندم کشور در رتبۀ آخر قرار گرفته است (3). توزیع سطح زیر کشت و میزان تولید گندم کشور در ضمیمه آورده شده است.
جدول 1- سطح زیر کشت گندم کشور طی سالهای 1380-1361
سال 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80
آبی (میلیون هکتار) 1/2 1/2 2/2 1/2 1/2 2/2 9/1 2 1/2 2/2 3/2 3/2 3/2 3/2 3/2 3/2 2/2 25/2 1/2 27/2
دیم (میلیون هکتار) 4 9/3 8/3 4 1/4 1/4 2/4 2/4 1/4 4 3/4 5/4 5/4 3/4 1/4 4 4 2/3 3 51/3
مجموع (میلیون هکتار) 1/6 6 6 1/6 1/6 3/6 1/6 2/6 2/6 2/6 6/6 8/6 8/6 6/6 4/6 3/6 2/6 45/5 1/5 78/5
منبع: کشاورز و همکاران، 1381
در ایران، متوسط عملکرد گندم آبی 3629 کیلوگرم در هکتار و گندم دیم 1181 کیلوگرم در هکتار بوده است. بیشترین عملکرد گندم آبی با 4879 کیلوگرم در هکتار متعلق به استان تهران و کمترین آن با 1580 کیلوگرم در هکتار متعلق به استان بوشهر است. استانهای گلستان و بوشهر به ترتیب با متوسط تولید 2758 و 192 کیلوگرم در هکتار در بین استانهای گندم دیم کار کشور، در جایگاه نخست و آخر قرار دارند (3).
به نظر می رسد تنها راه حل جهت رفع مشکلات غذایی در جهان فراگیر شدن کشاورزی مدرن از طریق بکارگیری و تمرکز کشاورزی مکانیزه، با توجه به الگوهای بکاررفته در اروپا و آمریکا باشد (16). میزان تولید گندم با توجه به رشد جمعیت جهان و محدودیتهای موجود در طی سالهای آینده از وضعیت مطلوبی برخوردار نخواهد بود و میزان عرضۀ گندم در بازارهای جهانی کاهش خواهد یافت. برای افزایش میزان تولید گندم در کشور با توجه به کمبود منابع آبی و بارندگی در کشور، امکان افزایش سطح زیر کشت وجود ندارد، بنابراین تنها راه افزایش میزان تولید، ارتقاء عملکرد در واحد سطح می باشد که این مهم از طریق عواملی چون افزایش بازدۀ مصرف آب، جلوگیری از کوچک شدن قطعات کشاورزی، بهبود وضعیت مکانیزاسیون، کنترل صحیح و به موقع آفات و بیماریها و علفهای هرز، تولید و توزیع ارقام مقاوم به تنشها برای کشت دیم و آبی، ترویج روشها و سیستمهای مناسب کشت در هر منطقه و اقلیم، میسر خواهد شد. به نظر می رسد روش کشت جوی و پشته ای نسبت به روش مسطح برای خیلی از مناطق مناسب تر بوده، مصرف بذر کاهش یافته، عملکرد مزرعه ای و بازدۀ آبیاری افزایش می یابد (10).
در ایران، گندم به روشهای مختلفی کشت می شود. کشت سنتی در بیشتر نقاط کشور رواج دارد بطوریکه شخم با گاوآهن، دیسک و تسطیح و پاشیدن گندم در مزرعه و پس از آن دیسک زدن، روش معمول و سنتی کاشت می باشد. روش کشت جوی و پشته ای در کشت محصولاتی مثل گندم پیشرفت زیادی در اکثر نقاط دنیا داشته است. این روش کشت باعث افزایش راندمان زراعی و آبیاری، کاهش تردد ادوات و ماشین آلات و کنترل ترافیک در مزرعه و جلوگیری از ایجاد لایۀ سخت در خاک می شود. با توجه به مزایایی که این روش کشت نسبت به روشهای سنتی و قدیمی دارد، جایگزین شدن آن با روشهای سنتی و قدیمی، مزایای زیادی داشته و باعث افزایش میزان تولید گندم و راندمان آبیاری می شود.
در منطقۀ مشهد که گندم جایگاه ویژه ای در بین محصولات زراعی دارد، کشت گندم معمولاً بصورت سنتی صورت می پذیرد و بنابراین از آب آبیاری و زمین کشاورزی بصورت مناسب استفاده نمی شود و راندمان آبیاری و عملکرد گندم، مناسب نیست. با توجه به اینکه امروزه سیستم کشت جوی و پشته ای یک روش نوین در کشاورزی بوده و در مقایسه با روشهای مرسوم در بیشتر نقاط دنیا راندمان بیشتری داشته است، به نظر می رسد که این سیستم کشت نسبت به کشت مرسوم و سنتی در منطقۀ مشهد نیز راندمان بالاتری داشته باشد. بنابراین برای مقایسۀ عملکرد زراعی و بازدۀ آبی در روش جوی و پشته ای با مرسوم (سنتی) گندم، لازم است آزمایشی در منطقۀ مشهد طرح و اجرا گردد.
3-1- فرضیه ها
عملکرد گندم در روش کاشت جوی و پشته ای، بیشتر از روش مرسوم است.
راندمان آبیاری در عملکرد گندم در روش جوی و پشته ای بیشتر از راندمان آبیاری در روش مرسوم است.
3048005334000
3362469162966فصل دوم
00فصل دوم

1524000101600مروری بر پژوهشهای انجام شده
00مروری بر پژوهشهای انجام شده

روش کاشت
2-2- آبیاری
فصل دوم: مروری بر پژوهشهای انجام شده
1-2- روش کاشت
برای دستیابی به عملکرد و درآمد بیشتر، روشهای نوین کشاورزی از جمله کشت جوی و پشته ای و روشهای حفاظتی، رواج و رونق یافته اند (55). روشهایی برای آماده سازی بستر بذر که بقایای گیاهی در سطح مزرعه باقی بمانند (در حد بی خاک ورزی) و پوشش حفاظتی روی خاک ایجاد کنند، از حدود 25 سال پیش در برخی نقاط دنیا رواج یافته است. به عنوان مثال حدود 30 میلیون هکتار از اراضی کشاورزی آمریکای جنوبی در برزیل، آرژانتین و پاراگوئه به این روش کشت می شوند. در برخی نقاط که گندم در تناوب با گیاهان ردیفی مثل پنبه، باقلا و ذرت قرار می گیرد (مثلاً غرب ایالات متحدۀ آمریکا و آسیای مرکزی و غربی) معمولاً گندم بصورت فاروئی (ردیفی) کشت و آبیاری می شود؛ به این صورت که گندم در زمین خاک ورزی شده کشت می شود و سپس جویچه هایی با فاصله 100-60 سانتیمتر جهت آبیاری در مزرعه ایجاد می شود. این روش کاشت باعث می شود که بیشتر دانه ها روی پشته ای که بین جویچه ها ایجاد می شود، قرار بگیرند (78). فاصلۀ پشته ها از یکدیگر و همچنین عرض پشته ها تابعی از شرایط منطقه، ادوات کاشت، داشت و برداشت است؛ بنابراین نوع محصول، شرایط کاری، آب و هوا، ماشین آلات، نوع خاک و نحوۀ آبیاری تعیین کنندۀ مناسب ترین روش کاشت برای هر گیاه در هر ناحیه است (18، 21 و 63).
زمان کاشت، نحوۀ کاشت و چگونگی آبیاری محصول در جوانه زنی و عملکرد تأثیر مستقیم دارد. تناوب زراعی و نحوۀ آماده کردن زمین نیز در میزان محصول و هزینه ها تأثیر مستقیم دارد (73) و زمانیکه گندم در تناوب با جو کشت شد، افزایش عملکرد گزارش شده است (81). ایجاد بستر مناسب جهت بذرکاری باعث تسریع در جوانه زنی و اسقرار گیاه کشت شده می شود. خطی کارها دانه را در عمق معینی که توسط شیار بازکن ایجاد می شود، می کارند و روی آنرا با خاک می پوشانند و خاک را در اطراف آن فشار می دهند تا رطوبت کافی به بذر برسد. بنابراین کشت با خطی کارها زمانیکه همۀ عوامل محیطی مناسب باشند، راندمان بسیار بالایی در میزان جوانه زدن (80% تا 90%) دارد. در خاکهای خشک، عمق کشت باید بیشتر شود تا بذر بتواند رطوبت کافی بدست آورد (21).
تری و همکاران (2002) بیان کردند که تاریخ کشت گندم روی عملکرد آن تأثیر زیادی دارد. خیلی زود کشت کردن باعث ایجاد رقابت شدید و حذف بسیاری از بوته ها شده و خیلی دیر کشت کردن باعث جوانه نزدن دانه ها و مرگ آنها در فصل سرما می شود. آنها زمان مناسب کاشت برای گندم را در هر محل با توجه به اقلیم آن ناحیه، زمانی بین این دو حد اعلام کردند (87) گرچه یکی از روشهای مقابله با علفهای هرز مزرعه، کشت زود هنگام گزارش شده است (91). هیج (1993) به این نتیجه رسید که نحوۀ توزیع بذر در واحد سطح، اثر کمی بر عملکرد محصول دارد (42) هرچند که روشهای خاک ورزی اثر معنی داری بر عملکرد دارند (43). لارسون و همکاران (2005) تأثیر مقدار بذر، تاریخ کشت، رقم کشت شده و روش کشت را بر عملکرد محصول گزارش کردند (56). کاهورانگ (1987) در ناحیۀ شولا در آدیس آبابا به این نتیجه رسید که عملکرد زراعی در روش بذر پاشی بسیار کمتر از روش کاشت با بذرکار خطی است. وی نتیجه گرفت که تفاوت معنی داری بین مصرف بذر در عملکرد 1075 تا 1990 کیلوگرم در هکتار، وجود ندارد (53). تراکم گیاهی و فاصلۀ ردیف، مستقیماً در رشد و نمو گیاهان زراعی و چگونگی اثر متقابل آنها با محیط، مؤثر هستند. برای قرارگیری بهتر بذر در خاک انواع نظامهای کشت پشته ای توسعه پیدا کرده اند. در این روشها، رفت و آمد ماشینها و ادوات به بعضی ردیفها محدود و فشرده شدن خاک بصورت موضعی کنترل شده (15) و عملکرد زراعی 4/9% افزایش می یابد (59).
در اکثر مزارع پاکستان و هند کشاورزی بصورت کشت آبی می باشد و با وجود اینکه تناوب زراعی در این مزارع رعایت می شود، مشکلات زیادی ازجمله شور شدن و تخریب ساختمان خاک، عملکرد پایین زراعی و کاهش آبهای زیرزمینی وجود دارد. تناوب برنج با گندم راه حل جدیدی است که در این مزارع اجرا می شود (62) و بیشترین عملکرد گندم در کشت مستقیم پس از برنج بدون از بین بردن بقایای گیاهی گزارش شده است (67). راه دیگری که برای حل این مشکلات پیشنهاد شده است، روش کاشت جوی و پشته ای غلات است (62). سیستم کشت برنج گندم روی پشته، دهۀ گذشته در بیش از 5/13 میلیون هکتار از اراضی جنوب آسیا رواج پیدا کرده است و یک روش عملی برای افزایش عملکرد در ناحیۀ جنوب آسیا بوده است. عدم خاک ورزی اضافی و کشت بصورت جوی و پشته ای باعث توسعۀ این سیستم کاشت شده است. این روش علاوه بر تهیۀ غذای مورد نیاز مردم، باعث استفادۀ بهتر از آب آبیاری شده (جدول 2) (41)، درآمد کشاورزان را به سطح بالاتری ارتقاء داده، کشاورزی پایدار و کاهش اثرات منفی بر محیط را نیز به دنبال دارد (40).
605155-198882000
جدول 2- مقایسۀ راندمان آبی روشهای متداول کشت
نوع عملیات میزان آب آبیاری (مترمکعب در هکتار) عملکرد زراعی
(کیلوگرم در هکتار) راندمان آبیاری
(تن دانۀ گندم بر متر مکعب آب)
تسطیح لیزری 2849 4764 67/1
بی خاک ورزی 2933 4188 43/1
کشت پشته ای 2281 4134 81/1
کشت مرسوم 3610 3968 1/1
منبع: هابز و گوپتا، 2003
گندم معمولاً در خطوطی با فاصلۀ 11 تا 40 سانتیمتر کاشته می شود. مطالعات انجام شده در کانادا توسط فنستر و پترسون (1996) نشان می دهد که فاصلۀ بین خطوط کشت، تأثیر کمی روی عملکرد دارد. آنها بیان کردند که فاصلۀ زیاد بین خطوط (30 تا 40 سانتیمتر) دارای مزایای زیر است: چون عمق قرارگیری بذر می تواند بیشتر باشد می توان از فاروهای عمیق تر استفاده کرد و هزینه های اولیه کاهش می یابند. معایب زیر را نیز گزارش کردند: اگر عمق فاروها کم باشد، باعث فرسایش خاکی و عدم محافظت از مزرعه، رشد بیشتر علفهای هرز در بهار و کنترل مشکل آنها می شود (33). فردریک و مارشال (2002) دریافتند که تعداد پنجه جزء مهمی در افزایش عملکرد دانۀ گندم در فاصلۀ خطوط باریک بوده (36) عملکرد دانه با کاهش فاصلۀ خطوط کاشت افزایش یافته (19 و 89) و در فاصلۀ خطوط کاشت 15 تا 45 سانتیمتر عملکرد یکسان (34) و استفاده از خطوط باریکتر نسبت به فاصلۀ خطوط رایج 18 سانتیمتر، افزایش عملکردی بین 5% تا 7% به دنبال دارد (51). افضلی نیا و همکاران (1377) در یک آزمایش چهار ساله، عملکرد گندم آبی را مورد ارزیابی قرار دادند و در نهایت به این نتیجه رسیدند که کشت با خطی کار همراه با آبیاری کرتی، هم از نظر درآمد و هم از نظر عملکرد، وضعیت بهتری نسبت به سایر تیمارها داشته (1) و تجمع مادۀ خشک و شاخص سطح برگ، با افزایش تراکم افزایش یافته و باعث بالا رفتن میزان محصول می گردد (57). نروود (1994) به این نتیجه رسید که بین اجزاء عملکرد به ترتیب تعداد سنبله در واحد سطح، تعداد دانه در سنبله و وزن دانه، تأثیر بیشتری بر عملکرد گندم زمستانه و سورگوم دانه ای دارند (70).
در مکزیک روش کشت بصورت فاروئی یا پشته ای با 25-15 سانتیمتر ارتفاع و 90-70 سانتیمتر عرض بین جوی و پشته ها (از وسط پشته تا وسط پشتۀ دیگر) با دو یا سه خط کشت روی هر پشته و فاصلۀ خطوط کشت 30-15 سانتیمتر همراه با آبیاری قبل از کشت (هیرم کاری) می باشد (53) که این جوی و پشته های ایجاد شده، می توانند تا پنج سال مورد استفاده قرار بگیرند (62). سیستم کاشت جوی و پشته ای عملکرد گندم را 10% و راندمان آبیاری را 30% افزایش داده، توانایی گیاه را برای جذب بهتر و بیشتر نیتروژن بالا برده، باعث گسترش بیشتر سیستم ریشۀ گیاه و کاهش برخی بیماریها می شود (32 و 62). دوکسبوری (2005) و بلوئت و همکاران (2002) در آزمایشات خود به این نتیجه رسیدند که کاشت گندم و برنج روی پشته، راندمان آبیاری و توانایی گیاه را برای جذب مواد غذایی افزایش داده که در نهایت منجر به افزایش عملکرد می شود و گزارش کردند در این روش راندمان کاری بالا می رود (30 و 28). کشت بدون خاک ورزی هنگامیکه بقایای گیاهی به مقدار مناسب و کافی در سطح مزرعه وجود نداشته باشد، باعث کاهش عملکرد می شود. در سیستم جوی و پشته ای هر دو مزیت کم خاک ورزی شدن و باقی گذاردن بقایای گیاهی به میزان مناسب، در اختیار کشاورز قرار می گیرد (39) اما شارات و همکاران (2006) توصیه کردند در مناطقی که میانگین دمای سالانه کمتر از صفر درجۀ سانتیگراد باشد، کم خاک ورزی و بی خاک ورزی انجام نشود (84). فریمن و همکاران (2002) بیان کردند سیستم کاشت روی پشته نسبت به کشت سنتی افزایش عملکردی از 133 تا 467 کیلوگرم در هکتار داشته (37) افزایش راندمان آبیاری و زهکشی بهتر نیز گزارش شده است (37 و 47) در صورتیکه سایر و راموس (2000) عملکرد روش مسطح را 2% بیشتر از روش پشته ای گزارش کردند (80).
هابز و همکاران (1998) گزارش کردند جوی و پشته های 75 سانتیمتری و سه خط کشت روی پشته نسبت به جوی و پشته های 75 سانتیمتری و دو خط کشت روی پشته، جوی و پشته های 90 سانتیمتری و سه خط کشت روی پشته، جوی و پشته های 90 سانتیمتری و چهار خط کشت روی پشته و کشت مسطح به ترتیب 7/10%، 5/5%، 4/4% و 5/5% افزایش عملکرد دارد (44). ایلیاس و همکاران (2004) بیان کردند روشهای خاک ورزی و مقدار نیتروژن در روش کاشت روی پشته بر عملکرد گندم تأثیر زیادی دارد و گزارش نمودند سیستم جوی وپشته ای نسبت به مسطح 18% در عملکرد و 32% در راندمان آبیاری افزایش نشان می دهد (47) و ماکادو و همکاران (2006) به این نتیجه رسیدند در مزارعی که کود دهی انجام نشود، در سالهای اولیۀ کشت عملکرد روش مسطح بیشتر است (64) و در مناطق پر باران کشت مسطح بر کشت جوی و پشته ای ترجیح داده شده است (93). لیمون و همکاران (2000) بیان کردند در سیستم جوی و پشته ای نسبت به مسطح، راندمان آبیاری افزایش و ورس کاهش یافت (61)، کنترل مکانیکی علفهای هرز بهتر انجام شد (84) و میزان علفهای هرز دو لپه در روش بی خاک ورزی افزایش یافته ولی علفهای هرز تک لپه در روش خاک ورزی مرسوم رشد بیشتری داشتند (83). مطالعات پنج ساله روی گندم نشان داد که عملکرد در روش کاشت جوی و پشته ای و دو خط کشت روی پشته 5/2% بیشتر از کشت سه خط روی پشته است (77) و نسبت به کشت مرسوم 5/3% افزایش عملکرد گزارش شد (43). فلاح هروی و همکاران (1382) سه روش کشت جوی و پشته های 45 سانتیمتری، جوی و پشته های 120 سانتیمتری و مسطح با فاصلۀ خطوط کاشت 15 سانتیمتر در تمام روشها، را روی گندم مورد ارزیابی قرار دادند. بیشترین میزان عملکرد در روش جوی و پشته های 45 سانتیمتری گزارش شد بطوریکه با روش مسطح 3/11% و با روش جوی و پشته های 120 سانتیمتری 43/13% اختلاف داشت (11).
مفید بودن و سازگاری یک ژنوتیپ گندم و تعیین روش کشت در سیستم جوی و پشته ای نیاز به بررسیهای دقیق دارد. برای مثال گندم رقم TNMU/TUIبرای سیستم جوی و پشته ای بسیار ضعیف است (79). روش کشت جوی وپشته ای باعث کاهش رفت و آمد و کنترل ترافیک در مزرعه و محدود شدن حرکت ماشینها و ادوات به ردیفهای خاص (41 و 90) و کاهش فشردگی خاک، افزایش عملکرد زراعی و بازدۀ آبی شده (50)، کود دهی بهتر و راحت تر انجام می شود (60) و چنانچه از شیار بازکن استفاده نشود، بر عملکرد زراعی و بیولوژیک تأثیر منفی می گذارد (23). بی خاک ورزی و سیستم کشت جوی و پشته ای در کنترل علف هرز موفقیت بیشتری داشتند (84) و در شمال غربی هند که علف هرز و موریانه ها مهمترین عامل در کاهش عملکرد گندم هستند (83) تناوب زراعی، هیرم کاری و روش مناسب کاشت به مقابله با علفهای هرز کمک می کند (91). تورلی و همکاران (2003) گزارش کردند در نقاطی که بقایای گیاهی سوزانده می شوند، برای کنترل علف هرز، گاوآهن زدن قبل از کشت و استفاده از کولتیواتور هنگام کشت، بهترین نتیجه را دارد (92) گرچه ایتو و همکاران (2007) بعد از نابود کردن علفهای هرز، آنها را به عنوان پوشش مالچی در مزرعه بکار بردند و افزایش عملکرد را گزارش کردند (49). هنگامیکه در مزرعه بقایای گیاهی زیادی وجود داشته باشد، حرکت آب در فاروهای ایجاد شده ممکن است با مشکل جدی مواجه شود (78) بنابراین در روش کشت جوی و پشته ای عملیات بی خاک ورزی توصیه نمی شود (60) ضمن اینکه بحرانی و همکاران (2006) اعلام کردند برای افزایش عملکرد، از جمع آوری کل بقایای گیاهی یا سوزاندن آنها پرهیز گردد (25). عملکرد زراعی در زمینهای خاک ورزی شده نسبت به زمینهای خاک ورزی نشده و دارای بقایای گیاهی خیلی زیاد، به دلیل اثر بیشتر شخم مناسب بر خاک زراعی، بیشتر گزارش شده است (27) هرچند امروزه سعی در بکارگیری روشهای مناسب کاشت یعنی روش کم خاک ورزی و کشت جوی و پشته ای و بازگشت مواد غذایی به سطح خاک می شود (78).
در سیستم کشت روی پشته، سطح مزرعه در جاهاییکه جوی درست می شود زیر و رو یا دست خورده شده در مقایسه با کشت سنتی اجازۀ مدیریت بیشتری به کشاورزان داده (44) و باعث بهبودی وضعیت شیمیایی، فیزیکی، بیولوژیکی و پایداری بیشتر خاک می شود (80). چون در سیستم جوی و پشته ای در جاهاییکه جوی درست می شود سطح زمین زیر و رو می شود، بنابراین از آن می توان به عنوان یک سیستم کم خاک ورزی نام برد. سو و همکاران (2007) بیان کردند عملکرد زراعی در این روش بیشتر از کشت مرسوم و سنتی بوده (85)، جین و همکاران (2006) این افزایش عملکرد را 9/12% گزارش کردند (50). لی و همکاران (2006) افزایش عملکرد روش جوی و پشته ای نسبت به مرسوم را بین 2% تا 8% اعلام کردند (59) در حالیکه تریپاثی و همکاران (2007) تفاوتی در عملکرد این روشهای کشت گزارش نکردند (88) ضمن اینکه اقبال و همکاران (2005) طی سه سال آزمایش به این نتیجه رسیدند که در سال اول و دوم آزمایش، عملکرد کشت مسطح بیشتر از روش جوی و پشته ای بود اما در سال سوم عملکرد کشت مسطح کمتر از روش جوی و پشته ای گزارش شد (48). در بسیاری از مطالعات انجام شده، کشت جوی و پشته ای و بی خاک ورزی نسبت به کشت مرسوم و سنتی، عملکرد بیشتری نشان داده (58، 72، 35، 82 و 24) که البته تفاوت معنی دار در عملکرد نیز گزارش نشده (31 و 26) و حتی ساماراجیوا و همکاران (2005) گزارش کردند که کشت مرسوم در مقایسه با کم خاک ورزی، عملکرد بیشتری دارد (74).
2-2- آبیاری
امروزه کمبود آب مهمترین مسأله و بزرگترین محدودیت در کشاورزی است (45، 43، 58، 52 و 46). سو و همکاران (2007) بیان کردند روش خاک ورزی و کاشت بر میزان آبیاری و بازدۀ آبی اثر معنی داری دارد (85). بکارگیری سیستمهای نوین کشت که باعث افزایش راندمان آبی و صرفه جویی در مصرف آب می شود، لازم به نظر می رسد. یکی از این روشها، کشت جوی و پشته ای می باشد که کم خاک ورزی و تبخیر کمتر و ذخیرۀ بیشتر رطوبت در زمین را به دنبال دارد (93) و طبق گزارش جین و همکاران (2006) در این سیستم، بازدۀ آبی 5/10% افزایش یافت (50). در روش جوی و پشته ای، حرکت آب به فاروهای ایجاد شده محدود و از تبخیر اضافی آب جلوگیری شده (86)، باعث افزایش راندمان آبیاری و نگهداری بیشتر رطوبت در مزرعه می شود (58 و 49) که این افزایش نفوذ پذیری و توانایی بهتر جذب آب، عملکرد را 5/14% افزایش داد (59). مناسب ترین راندمان آبیاری در جوی و پشته های 150 سانتیمتری گزارش شد (65). کاهلوون و همکاران (2007) راندمان آبیاری را در روش مرسوم 3/1 و در روش قطره ای 31/5 تن محصول بر متر مکعب آب گزارش کردند (52). هوانگ و همکاران (2005) در یک آزمایش 13 ساله به این نتیجه رسیدند که با افزایش میزان آب آبیاری الزاماً عملکرد زراعی و در نتیجه راندمان آبیاری افزایش نمی یابد؛ در برخی سالها کاهش بازدۀ آبی و در برخی دیگر افزایش بازدۀ آبی گزارش شده است (46).
سمیعی (1375) با بررسی اثرات آبیاری تکمیلی بر عملکرد زراعی گندم به این نتیجه رسید عملکرد زراعی هنگامیکه آبیاری تکمیلی انجام شود، بطور معنی داری افزایش پیدا می کند (6) و در ناحیۀ ایندو گانجتیک که تهیۀ آب آبیاری یکی از محدودیتها برای کشاورزان ناحیه به حساب می آید، روش کشت برنج گندم راه حل خوبی می تواند برای حل این مشکل باشد (22). کار و همکاران (2006) به این نتیجه رسیدند هنگامیکه گندم پس از برنج به عنوان کشت دوم کاشته می شود، چنانچه بقایای گیاهی کافی باشد به این دلیل افزایش توانایی خاک در جذب و نگهداری رطوبت، راندمان زراعی و آبی افزایش یافته و میزان نیاز به آبیاری نیز کاهش می یابد (54) و گزارش شد که رژیمهای متفاوت آبیاری روی تعداد خوشه در واحد سطح و وزن هزار دانۀ گندم تأثیر معنی داری ندارد (82) هرچند که آبیاری منظم و کافی یکی از مهمترین عوامل افزایش عملکرد زراعی گندم بیان شده است (12).
4076065-235013500مونتویا و همکاران (2006) در بررسی روشهای خاک ورزی دریافتند که اندازۀ ذرات خاک به نوع و روش خاک ورزی بستگی دارد که این موضوع در نگهداری و حفظ رطوبت در خاک اثر بسیار مهمی دارد (68). بطور کلی راندمان آبیاری در سیستم کشت جوی و پشته ای بسیار بالاتر از کشت مرسوم و مسطح است (30، 37، 45، 60، 61 و 62).
با توجه به گستردگی روشهای کشت و فراگیر شدن روش کشت جوی و پشته ای گندم در بیشتر نقاط جهان، به دلیل مزایای فراوانی که نسبت به کشت سنتی و مرسوم دارد لازم است این سیستم کشت در ایران نیز گسترش یابد و این روش با کشت مرسوم مقایسه شود تا مناسب ترین سیستم کشت مشخص شود. بنابراین برای مشخص شدن روش مناسب کاشت گندم در منطقۀ مشهد، ضروری است آزمایشی با توجه به یافته های جهانی در امر تغییرات جدید در سیستم های کاشت در آبیاری، طراحی و اجرا گردد.
3048005334000
3707525160236فصل سوم

نظرات (0)
امکان ثبت نظر جدید برای این مطلب وجود ندارد.